1848’lerde yaşamış Phineas Gage, son derece sakin bir demiryolu işçisidir. Bir gün Phineas Gage barutu taşa işlerken demir bir çubuk kullanır. Ancak barut birden patlar, ve demir çubuk Phineas Gage’in sol yanağından girip, kafatasının sağından çıkar. Bu ağır kazadan hemen sonra Phineas Gage’in hiçbir fiziki rahatsızlıktan şikayeti olmaz. Hatta hemen ayağa kalkıp, konuşmaya başlar. Ancak Gage’in kişiliği tamamen değişmiştir: Beyninin ön bölgesini delen demir ile, Gage artık planlama, stratejik düşünme, ve kendini kontrol etme gibi davranışlardan yoksun kalır. Sürekli küfredip, kavga çıkarıyor ve çok dürtüsel hareketler sergiliyordur. Gage, demiryolundaki işini bırakıp bir sirk ile gösterilere katılır, artık garip fiziksel görünümü ve kişiliğinden dolayı bir sirk palyaçosu olmuştur. Phineas Gage, Dr. Harlow ile çalışmış ve Harlow bize beynin ön kısmının (prefrontal cortex) insanda hangi yetileri barındırdığını Gage sayesinde araştırmış ve kanıtlamıştır.
“Amerika’daki levye vakası” olarak da anılır. Bu vaka “merakımızı tüm öteki vakalardan daha çok kamçılayan, prognozlarımızı sarsan, hatta fizyolojik doktrinleri tamamen yıkan bir vaka” olarak değerlendirilmiştir. Phineas Gage beyinle, özellikle serebral bölümlerle, ilgili ilgili 19. yüzyılın ortalarında yürütülen tartışmaları etkilemiştir ve beynin belirli bölümlerine gelecek zararın kişiliği ve davranışı etkileyebileceğini ortaya koyan ilk vakadır.
Gage, nöroloji, psikoloji ve ilgili bilim dallarının eğitim programlarında yer edinmiş bir vakadır; kitaplarda ve akademik makalelerde sıklıkla kendisinden söz edilir. Bunun yanında popüler kültürde de görece küçük bir yeri vardır. Vakayla ilgili bilinen gerçekler oldukça azdır; buna karşın, beyinle ve zihinle ilgili birbirine tamamen karşı duran kuramların desteklenmesinde uzun yıllardır bu vakaya atıfta bulunulur. Yapılan bir anket Gage’le ilgili yapılan sunumlarda – son zamanlarda bile – genellikle alabildiğine çarpıtılmış, abartılmış ve hatta gerçekle taban tabana ters bilgilerin kullanıldığını ortaya koymuştur.
Beynin en geç gelişen bölgesi “prefrontal korteks” ne işe yarar?
Beynimizin de kendi içerisinde bölümleri vardır. Prefrontal korteks beynin en geç gelişen bölgelerinden biridir. Bu bölgenin uzmanlık alanı oldukça kapsamlıdır. Beden işlevlerinin düzenlenmesi, ilgili-odaklı iletişim, duyguların düzenlenmesi, tepkilerin ertelenmesi, empati, sezgiler, sosyal beceriler, plan, kontrol, mantık, problem çözme, düşünce, ayrıntılı düşünme, yöneticilik gibi önemli yetiler, bu alanla ilgilidir. Beynin insana özgü bir bölümüdür. Yine stresle mücadelede bu alanı kullanırız. İnsanları diğer canlılardan ayıran bu alandır. Örneğin stres ve öfke durumları ile karşılaştığımız zaman prefrontal alan devreye girer. Güçsüz ise strese ve öfkeye karşı yenilir. Güçlü ise kendisini kontrol altına alır, nedenlerini düşünür, empati kurar, planlar ve sonuca ulaşır. Stres ve öfke anında bazılarımızın kendisini kaybetmesinin bir nedeni, bu alanın fazla çalıştırılmamış olmasıdır.
2-Wikipedia
Gülşah Meral Özgür
Psikiyatrist, Psikoterapist
